Podczas Międzynarodowych Targów Książki w Warszawie, których Gościem Honorowym były Zjednoczone Emiraty Arabskie, chwilę uwagi poświęcił nam Tamer Said Fouad – dyrektor Sharjah Literary Agency.

Red.: Gościem Honorowym Targów są Zjednoczone Emiraty Arabskie, a wciąż mówimy o jednym z emiratów – Szardży.

Tamer Said Fouad: Jeśli przejdzie się Pan po naszych stoiskach, zauważy Pan, że prezentujemy nie tylko Szardżę, lecz wszystkie emiraty i ich dorobek kulturowy – folklor, sztukę i literaturę w jej różnych przejawach.

Szardża specjalizuje się w kulturze i jej promocji zarówno w Emiratach Arabskich, jak i poza nimi. Specjalizacją innych emiratów są handel i biznes, natomiast my mamy misję promowania emirackiej kultury, którą zawdzięczamy Jego Wysokości szejkowi dr. Sultanowi bin Muhammadowi Al Qasimiemu.

Szardża to funkcjonujący od lat projekt kulturowy, którego celem jest również zapewnienie pisarzom i artystom warunków do twórczego rozwoju.

Gdzieś przeczytałem, że czytelnictwo w Szardży stoi na bardzo wysokim poziomie – podobno mieszkańcy czytają średnio dziewięć książek rocznie. Jak to się robi?

Nie dysponuję takimi danymi. Brak uporządkowanych i kompletnych statystyk to jedno z wyzwań stojących przed światem arabskim. Jestem jednak przekonany, że poziom czytelnictwa należy do najwyższych. Wskazuje na to choćby liczba czytelników odwiedzających nasze targi książki.

Generalnie książka w Szardży jest częścią codziennego życia – jest obecna wszędzie. Pracę nad rozwojem czytelnictwa rozpoczyna się już od kołyski. Dzieci otrzymują od szejka prezent w postaci pięćdziesięciu książek. Sto pięćdziesiąt tysięcy rodzin otrzymało w ten sposób małą bibliotekę.

Szardża szczyci się również najbardziej rozbudowaną siecią księgarń i bibliotek publicznych. To tutaj odbywają się targi książki oraz kongres wydawców – jedne z największych wydarzeń tego typu na świecie.

Zainteresowanie literaturą arabską rośnie.

Istotnie. Nie ma w tym nic dziwnego – to przecież jedna z najstarszych literatur świata. Zainteresowanie nią raz rośnie, raz spada. Obecnie obserwujemy tendencję wzrostową, co zawdzięczamy między innymi projektowi „Szardża” i związanym z nim działaniom. Zajmuje się tym rządowa instytucja Sharjah Book Authority (SBA), działająca w sektorze literackim między innymi w obszarze publikacji, druku, tłumaczeń książek oraz organizacji festiwali książki i literatury dziecięcej.

Wzrost zainteresowania naszą literaturą doprowadził niedawno do powołania w ramach SBA Sharjah Literary Agency, której jestem dyrektorem. Agencja skupia pisarzy, dba o ich prawa autorskie, stara się ich integrować oraz ułatwia publikowanie ich książek. Dzisiaj, na przykład, mieliśmy w Warszawie premierę książki pani szejchy Bodour bin Sultan Al Qasimi. Spotkanie cieszyło się dużym zainteresowaniem.

Jakie instytucje w Zjednoczonych Emiratach Arabskich zajmują się rynkiem wydawniczym i wspierają jego rozwój?

Oprócz SBA, która zajmuje się przede wszystkim książką i jej promocją, działa także Centrum Języka Arabskiego w Abu Zabi, wspierające rynek wydawniczy oraz organizujące targi książki. Również w Dubaju i Ras al-Chajmie funkcjonują instytucje państwowe, publiczne oraz prywatne wspierające ten sektor. W Dubaju organizowane jest między innymi ogromne wydarzenie – coroczny konkurs czytania w języku arabskim. Działania te wspiera szejk Muhammad bin Raszyd. Szejkowie są patronami kultury.

Natomiast Szardża, jeśli chodzi o rynek wydawniczy, zajmuje czołową pozycję w świecie arabskim – zarówno pod względem czytelnictwa, jak i wsparcia udzielanego autorom.

Co czyta się w Emiratach Arabskich?

Emiraty są otwarte na świat. Czyta się to samo, co w innych krajach – to, co jest aktualnie modne i popularne. W księgarniach można znaleźć bestsellery z list „The New York Times”, a także książki lokalne, odzwierciedlające specyfikę i różnorodność kulturową poszczególnych emiratów oraz regionów.

Proszę pamiętać, że społeczeństwo Emiratów jest kosmopolityczne – tworzą je przedstawiciele około dwustu narodowości.

Dziękuję za rozmowę.
Andrzej Palacz
Wydawca.com.pl

„Thrillery, duchy i miłość po grób”, czyli dyskusja wokół książki „Tam, gdzie zmrok zapada szybciej” Wojciecha Chmielarza zebrała naprawdę pokaźne grono czytelników lubiących dreszczyk emocji.

Na wstępie autor odebrał gratulacje otrzymania Grand Prix Festiwalu Kryminalna Warszawa. Konkurencja była duża i mocna, więc taka wygrana cieszy jeszcze bardziej.

Mimo tytułu panelu, Wojciech Chmielarz przyznał, że jest racjonalistą i nie wierzy w istnienie duchów, ale lubi słuchać i czytać historie, w których się pojawiają. Dodał, że chętnie odwiedza „nawiedzone” miejsca, a w swojej książce „Rytuał” opisał jedno z takich miejsc.

Książka „Tam, gdzie zmrok zapada szybciej” była dla autora niejako sprawdzianem. Chciał zobaczyć, czy potrafi napisać powieść z większą ilością grozy, ale i wątkiem miłości. Zdradził, że już od dawna chciał napisać coś trochę innego od tego, co dotychczas, ale ta historia potrzebowała jeszcze dodatkowych elementów, które przychodziły do niego falami, aż w końcu nadszedł moment jej wydania.

Inspiracje do kolejnych książek czerpie z życia, np. z zasłuchanych rozmów. Uwielbia dobry research, zadawania dużej liczby pytań i dopytywanie o każdy szczegół. Jeśli chodzi o umiejscowienie danej akcji, to często najpierw ma w głowie wygląd miejsca, w którym większość akcji ma się rozegrać, a następnie szuka takiego gdzieś w Polsce. Czasami jest odwrotnie i to odwiedzona miejscowość inspiruje autora.

Uczestnicy spotkania dowiedzieli się również, że Wojciechowi Chmielarzowi kiepsko idzie wymyślanie tytułów i często gotową książkę wysyła do wydawnictwa bez tytułu, a następnie zbiera propozycje od osób, które ją przeczytają. Autor przyznał też, że ma w swojej szufladzie kilka już skończonych książek, których nie chce wydawać. Nie są one według niego na tyle dobre, aby oddać je w ręce czytelników, ale są na tyle ważne w jego rozwoju pisarskim, że ciągle je ma.

Całe spotkanie poprowadził Adam Szaja, a organizatorem było wydawnictwo Marginesy. (MZ)

Po latach przerwy Tytus, Romek i A’Tomek ponownie wyruszają na przygodę. Premiera pierwszej księgi nowego „Tytusa” podczas Warszawskich Targów Książki stała się okazją do spotkania z twórcami projektu, którzy opowiedzieli o kulisach reaktywacji jednej z najważniejszych polskich serii komiksowych.

Dla Artura Chmielewskiego, syna Papcia Chmiela, decyzja o powrocie do świata Tytusa nie była łatwa. Jak przyznał podczas spotkania, zdawał sobie sprawę z ogromnych oczekiwań czytelników i ryzyka, jakie wiąże się z kontynuowaniem dzieła tak cenionego autora.

– W Polsce bardzo łatwo usłyszeć zarzut, że ktoś chce zarabiać na nazwisku ojca. Dla mnie jednak nie chodziło o pieniądze. Książki pisze się po to, żeby coś przekazać kolejnym pokoleniom – podkreślał.

Kluczowe było znalezienie odpowiedniego rysownika. Chmielewski przyznał, że poszukiwania trwały aż pięć lat. Przełom nastąpił, gdy zobaczył prace Zbigniewa Larwy.

Sam rysownik nie ukrywał, że propozycja była zarówno spełnieniem marzeń, jak i ogromnym wyzwaniem.

– Rysuję od siódmego roku życia i zawsze chciałem tworzyć komiksy. Wiedziałem jednak, jak wielka odpowiedzialność wiąże się z kontynuowaniem spuścizny Papcia Chmiela – mówił.

Największym wyzwaniem okazało się nie stworzenie nowych przygód, lecz zachowanie charakterystycznego stylu autora. Twórcy wielokrotnie podkreślali, że zależało im na oddaniu atmosfery oryginalnych komiksów – zarówno pod względem humoru, jak i warstwy wizualnej.

Papcio Chmiel słynął z językowych żartów, gier słownych i absurdalnych sytuacji. To właśnie te elementy zespół próbował przenieść do nowej opowieści.

– Dowcipów mieliśmy nawet za dużo. Najważniejsze było jednak to, by były to dowcipy w duchu ojca – opowiadał Artur Chmielewski.

Nowa księga nie jest jedynie sentymentalnym powrotem do przeszłości. W fabule pojawia się również sztuczna inteligencja, która staje się jednym z głównych tematów historii. Twórcy długo zastanawiali się, jak przedstawić AI. Powstało kilkanaście różnych projektów postaci, a nawet spór o to, czy sztuczna inteligencja powinna być bohaterem męskim czy żeńskim.

– Było chyba osiemnaście wersji tej postaci, zanim znaleźliśmy odpowiednią formę – wspominał rysownik.

Autorzy chcieli jednak pokazać sztuczną inteligencję nie jako magiczny byt, lecz jako technologię opartą na realnej infrastrukturze.

– Wszyscy mówią dziś o AI, ale za tym stoją serwery, procesory i centra danych. Chcieliśmy to pokazać czytelnikom – tłumaczył Chmielewski, który na co dzień pracuje przy projektach związanych z NASA.

Prace nad komiksem odbywały się zdalnie. Członkowie zespołu mieszkali w różnych częściach świata, dlatego regularnie spotykali się online, aby omawiać kolejne plansze. Proces był bardzo szczegółowy. Każda plansza trafiała do kilku osób, które nanosiły poprawki i sugestie. Początkowo niektóre plansze przechodziły nawet sześć lub siedem wersji, zanim uzyskały ostateczny kształt.

Mimo obaw twórców współpraca przebiegała wyjątkowo harmonijnie.

– Bałem się konfliktów, bo przy takich projektach zdarzają się często. Tymczasem od początku wiedziałem, że będzie dobrze – wspominał Zbigniew Larwa.

Choć autorzy nie chcą jeszcze zdradzać szczegółów, przyznają, że pomysły na kolejne przygody już istnieją. Wszystko zależy jednak od reakcji czytelników. Pierwsze sygnały są obiecujące. Zarówno młodsi odbiorcy, jak i wychowane na komiksach Papcia Chmiela pokolenie rodziców przyjęli nową odsłonę Tytusa z dużym zainteresowaniem.

– Jeśli czytelnicy będą chcieli więcej, na pewno będziemy o tym rozmawiać – zapewniają twórcy. (ET)

Wojna najczęściej opisywana jest przez pryzmat ludzkiego cierpienia. Wojciech Tochman w swojej najnowszej książce „Delfiny i Belzebub” wybiera jednak inną perspektywę. Opowiada o wojnie w Ukrainie poprzez los zwierząt oraz ludzi, którzy z narażeniem własnego życia próbują je ratować. Opowiadał o tym podczas spotkania na Międzynarodowych Targach Książki.

Jak podkreśla autor, jest to przede wszystkim książka o dobru, które potrafi przetrwać nawet w najbardziej mrocznych czasach.

Podczas spotkania autorskiego reporter przyznał, że początkowo w ogóle nie zamierzał pisać o wojnie w Ukrainie. Uważał, że najważniejsze świadectwa tworzą ukraińscy pisarze i reporterzy, którzy przeżywają konflikt od środka.

– Oni są w centrum wydarzeń. Ja jestem obserwatorem z zewnątrz. Wydawało mi się, że moim zadaniem jest raczej wspieranie publikacji ich tekstów niż tworzenie własnej opowieści – mówił.

Przełom nastąpił podczas wizyty w schronisku Syriusz w Fedorówce pod Kijowem. To miejsce, które podczas rosyjskiej okupacji znalazło się w dramatycznej sytuacji. W schronisku przebywało około trzech tysięcy zwierząt.

– Zobaczyłem psy i koty, które żyły w bardzo trudnych warunkach. Przede wszystkim zobaczyłem skalę cierpienia i bezradności. Pomyślałem wtedy, że trzeba pomóc – wspominał reporter.

Najpierw zaczął organizować wsparcie dla schroniska. Dzięki zbiórkom prowadzonym w mediach społecznościowych udało się zebrać środki na pomoc dla zwierząt. Dopiero później pojawił się pomysł książki.

„Delfiny i Belzebub” nie jest jednak książką o zwierzętach w tradycyjnym znaczeniu. Tochman szybko zrozumiał, że nie chce opowiadać historii z perspektywy psa czy kota.

– Nie umiałbym napisać takiej książki. Zostałem przy tym, co potrafię najlepiej – opowiadaniu o ludziach – tłumaczył.

Bohaterami jego reportażu stali się więc wolontariusze, ratownicy, właściciele schronisk i mieszkańcy terenów przyfrontowych. To właśnie ich losy przecinają się z losem zwierząt pozostawionych w opuszczonych wsiach, miastach i miasteczkach.

Autor zwraca uwagę, że wojna w Ukrainie przyniosła zjawisko wcześniej niespotykane na taką skalę – systemową ewakuację zwierząt ze strefy działań wojennych.

– Wojny zawsze oznaczały cierpienie zwierząt. Nowe jest to, że dziś ludzie organizują całe akcje ratunkowe i ryzykują życie, by ratować nie swoje, ale cudze zwierzęta – podkreślał.

Podczas spotkania pojawiło się również pytanie o rolę reportera. Czy powinien być jedynie obserwatorem, czy ma prawo angażować się w pomoc bohaterom swoich historii?

Tochman nie ma w tej sprawie wątpliwości.

– Reporterowi wolno wszystko, co nie jest zabronione przez prawo, normy społeczne czy zwykłą przyzwoitość. Można pomagać, można się angażować. Najważniejsze, by nie krzywdzić ludzi i nie wykorzystywać ich historii – mówił.

Choć „Delfiny i Belzebub” opowiada o wojnie, śmierci i cierpieniu, autor podkreśla, że nie jest to książka przygnębiająca.

– To książka o świetle. O tym, jak ludzie potrafią być wspaniali w czasach zła – podkreślił Wojciech Tochman podczas spotkania. (ET)

Przeprowadzka na wieś, psy, koty, marzenia o osiołku, nieustanne wątpliwości dotyczące własnej twórczości i ogromna wdzięczność wobec czytelników – o tym wszystkim opowiadał Jakub Małecki podczas spotkania autorskiego na Międzynarodowych Targach Książki.

Autor bestsellerowych „Święta ognia”, „Dygotu” czy „Korowodu” po raz kolejny udowodnił, że jego największą siłą jest szczerość. Nawet jeśli oznacza to publiczne przyznawanie, że nie jest przekonany do wydawania własnych książek.

Jednym z głównych tematów spotkania było wznowienie „Odwrotniaka” – książki wydanej po raz pierwszy ponad dekadę temu. Ku zaskoczeniu publiczności Małecki przyznał, że przez długi czas był przeciwny ponownej publikacji.

– Zawsze uważałem, że te pierwsze książki są po prostu słabsze. Kiedy wydaję nową książkę, to staram się zrobić najlepszą rzecz, na jaką mnie w danym momencie stać. A „Odwrotniak” powstał trzynaście lat temu – tłumaczył.

Od czasu ostatnich spotkań autorskich wiele zmieniło się w życiu pisarza. Przede wszystkim przeprowadził się na wieś.

– Odkryłem, że mam w sobie duszę rolnika. Gdy robię coś przy ziemi, czuję się naprawdę na swoim miejscu – mówił.

Obecnie mieszka w otoczeniu zwierząt. Ma dwa psy, kota, zajmuje się pszczołami, a ostatnio coraz częściej myśli o przygarnięciu osiołka.

– Słyszałem, że osły dogadują się z psami. Mam wrażenie, że są trochę jak psy, tylko większe – żartował.

Choć Jakub Małecki należy do najpopularniejszych współczesnych polskich pisarzy, nadal nie czuje się komfortowo z sukcesem.

– Nie wiem, czy to skromność. Bardziej brak pewności siebie. Logiczne argumenty do mnie nie trafiają. To, że książki się sprzedają i że ludzie przychodzą na spotkania, nie daje mi poczucia, że tak będzie zawsze – przyznał.

Autor podkreślał, że każdą kolejną książkę traktuje jak nowy początek. Nie zakłada, że czytelnicy automatycznie zainteresują się następną historią.

– Piszę bardzo osobiście. Nigdy nie wiem, czy za dwa albo pięć lat będę miał jeszcze coś ważnego do opowiedzenia – mówił.

Podczas rozmowy nie zabrakło pytań o charakterystyczny klimat jego książek. Bohaterowie Małeckiego często mierzą się z utratą, samotnością czy poczuciem niespełnienia.

Sam pisarz przyznał, że nie wynika to z literackiej kalkulacji.

– Ludzie czasem pytają, czy pisanie takich historii mnie przygnębia. To działa odwrotnie. Te książki nie są przyczyną mojego nastroju, tylko jego efektem. Taki po prostu jestem – tłumaczył.

Ciekawym wątkiem spotkania była rosnąca popularność audiobooków. Jakub Małecki przyznał, że dziś większość jego książek jest częściej słuchana niż czytana. Nie wpływa to jednak na sposób pisania.

– Nigdy nie zastanawiam się, czy coś będzie dobrze brzmiało w audiobooku albo czy nada się do ekranizacji. Staram się pisać dokładnie taką książkę, jaką sam chciałbym przeczytać – powiedział.

Mimo wszystkich wątpliwości i lęków Małecki nie ma wątpliwości, że wybrał właściwą drogę. Na pytanie, czy zamieniłby pisanie na jakikolwiek inny zawód, odpowiedział bez wahania: – Gdyby ktoś dał mi listę wszystkich zawodów świata i powiedział: wybierz, kim chcesz być od jutra, i tak zostałbym pisarzem.

Jak przyznał, każdego ranka, kiedy po porannej kawie siada do pracy w swoim domu na wsi, ma poczucie, że żyje dokładnie tak, jak zawsze chciał.

– Czasem sam sobie zazdroszczę tego życia – powiedział. (ET)

Co dzieje się z człowiekiem, gdy kończy się wojna, ale nie kończy się trauma? Jak żyć dalej, kiedy wraca się do świata, którego już nie ma? Takie pytania towarzyszyły spotkaniu z Anną Bikont, autorką książki „Nie koniec, nie początek. Powojenne wybory polskich Żydów” nominowaną do Nagrody im. Ryszarda Kapuścińskiego. Rozmowa poświęcona była losom ocalałych z Zagłady, ich próbom odbudowy życia oraz trudnym decyzjom, jakie musieli podejmować w powojennej Polsce.

Autorka zwróciła uwagę, że zakończenie wojny nie oznaczało dla wielu Żydów początku spokojnego życia. Wręcz przeciwnie – często był to moment konfrontacji z ogromną stratą. Ocaleni wracali do miejsc, w których nie było już rodzin, sąsiadów ani dawnych społeczności. Niejednokrotnie nie mieli dokąd wrócić, a ich domy były zajęte przez innych mieszkańców.

Szczególnie poruszające są historie dzieci, które przeżyły dzięki pomocy Polaków lub własnej niezwykłej zaradności. Po wojnie musiały odnaleźć się w kraju, w którym nie było już ich najbliższych. Często nie mogły nawet wrócić do rodzin, które je ukrywały, ponieważ ci ludzie obawiali się ostracyzmu społecznego. Jak podkreślała Bikont, w wielu miejscowościach ratowanie Żydów po wojnie mogło prowadzić do wykluczenia ze społeczności, a nawet do przemocy wobec osób niosących pomoc.

Powrót do rodzinnych miast oznaczał również zetknięcie się z niechęcią i wrogością. Ocaleni słyszeli na ulicach obelgi, spotykali się z odmową sprzedaży żywności czy odzyskania majątku. Jednak równie bolesne było doświadczenie pustki. Miasta, które przed wojną tętniły żydowskim życiem, stały się obcymi przestrzeniami. Zniknęły nie tylko budynki, lecz także ludzie, język i kultura. W wielu miejscach nie było już śladu świata, który istniał tam przez stulecia.

Jednym z tematów spotkania było także niszczenie materialnych śladów żydowskiej obecności. Anna Bikont przypomniała obrazy macew wykorzystywanych do budowy dróg czy narzędzi, a także zwojów Tory przerabianych na przedmioty codziennego użytku. O ile część tych działań można tłumaczyć powojenną biedą, autorka zwracała uwagę na ich symboliczny wymiar. Były one nie tylko przejawem praktycznego wykorzystania dostępnych materiałów, ale również świadectwem niszczenia pamięci o społeczności, która niemal całkowicie zniknęła z polskiego krajobrazu.

Ważnym wątkiem rozmowy był także język jidysz. Przed wojną był on naturalnym językiem milionów polskich Żydów i nośnikiem bogatej kultury literackiej oraz artystycznej. Po Zagładzie stał się jednak językiem utraconego świata. Anna Bikont opowiadała o próbach przywracania pamięci o tej kulturze. (ET)

Spotkanie z Margit Auer, autorką bestsellerowej serii „Szkoła magicznych zwierząt”, zgromadziło liczne grono młodych czytelników, którzy doskonale znają jej książki. Pisarka, której powieści zostały przetłumaczone na ponad 25 języków, opowiadała o świecie stworzonym w cyklu oraz o wartościach, które chce przekazywać młodym odbiorcom.

Przemek Staroń rozmowę z autorką rozpoczął od pytania o fenomen „Szkoły magicznych zwierząt”. Autorka wyjaśniła, że akcja książek rozgrywa się w zwyczajnej szkole, do której trafiają niezwykłe, mówiące zwierzęta. Każde z nich zostaje przydzielone dziecku, które potrzebuje wsparcia, przyjaźni lub pomocy w rozwiązaniu swoich problemów. Dzięki temu bohaterowie uczą się m.in. odwagi, akceptacji siebie oraz budowania relacji z innymi.

Margit Auer podkreślała, że jednym z najważniejszych przesłań serii jest potrzeba bycia zauważonym i wysłuchanym. Każde dziecko ma swoje trudności, marzenia i obawy, a literatura może pomóc je zrozumieć. Magiczne zwierzęta stają się dla bohaterów nie tylko przyjaciółmi, ale także przewodnikami, którzy pomagają im odnaleźć pewność siebie.

Podczas spotkania nie zabrakło pytań od młodych czytelników, którzy chętnie dzielili się swoimi ulubionymi bohaterami i zwierzętami. Atmosfera była pełna entuzjazmu, a autorka z dużą życzliwością odpowiadała na pytania oraz opowiadała o kulisach powstawania książek. (ET)

Jak opowiadać o wojnie, by nie sprowadzić jej do statystyk i nagłówków? Jak pokazać cierpienie ludzi, nie odbierając im godności? Na te pytania próbowali odpowiedzieć Tetiana Kolesnichenko i Maciej Stanik podczas spotkania poświęconego ich książce „Robaków rozgryzać nie wolno”. Rozmowę poprowadziła Oleksandra Iwaniuk, podkreślając, że publikacja jest czymś więcej niż reportażem wojennym – to poruszający zapis ludzkich doświadczeń i świadectwo tragedii, która od ponad dwóch lat rozgrywa się tuż za polską granicą.

Tetiana Kolesnichenko, dziennikarka specjalizująca się w tematyce Europy Wschodniej, oraz Maciej Stanik, wielokrotnie nagradzany fotoreporter, od początku rosyjskiej inwazji dokumentują losy mieszkańców Ukrainy. Autorzy przyznali, że choć początkowo skupiali się na bieżącym relacjonowaniu wydarzeń, szybko zrozumieli, że skala tragedii wymaga głębszej refleksji niż pojedyncze reportaże prasowe.

Przełomowym momentem była wizyta w Buczy. Widok zniszczonych ulic, samochodów i ślady zbrodni uświadomił im, że mają do czynienia z czymś niewyobrażalnym. Jak podkreślała Tetiana Kolesnyczenko, szczególnie trudne było zrozumienie, że za tym ogromem cierpienia nie stoi katastrofa naturalna, lecz decyzje ludzi. Wojna rozbiła także więzi rodzinne i przyjacielskie, które przez dziesięciolecia łączyły Rosjan i Ukraińców.

Jednym z najważniejszych tematów spotkania była współpraca słowa i obrazu. Autorzy podkreślali, że fotografie zamieszczone w książce nie są jedynie ilustracjami do tekstów. Tworzą osobną narrację, która uzupełnia reportaże i pozwala czytelnikom jeszcze pełniej zrozumieć historie bohaterów. Maciej Stanik zwracał uwagę, że fotografia reporterska wymaga cierpliwości, obecności i zaufania. Często przez długi czas pozostaje w tle, pozwalając rozmówcom oswoić swoją obecność.

Książka przedstawia historie ludzi, których życie zostało naznaczone wojną: żołnierzy wracających z rosyjskiej niewoli, osób, które straciły rodziny, rannych dzieci czy ludzi zmagających się z traumą po doświadczeniach frontowych. Autorzy przyznawali, że najtrudniejsze nie było znalezienie bohaterów – wojna dostarcza takich historii każdego dnia. Największym wyzwaniem okazywało się zdobycie zaufania rozmówców i późniejsze zmierzenie się z ich opowieściami podczas pisania.

Autorka przyznała, że bardzo trudnym etapem pracy jest moment powrotu do domu i pisanie. Wówczas trzeba ponownie przeżyć każdą historię, odtworzyć szczegóły i emocje, by oddać je czytelnikom w sposób uczciwy i prawdziwy. To proces obciążający psychicznie, wymagający zmierzenia się z cudzym bólem i własnymi emocjami. (ET)

Czy da się znaleźć połączenie między powieścią emiracką i polską, czy możliwe jest połączenie doświadczeń różnych kultury i różnych regionów geograficznych zastanawiali się wybitni twórcy: dr Sultan Al Ameemi i Radek Rak. A spotkanie moderowała dr Blanka Dżugaj.  Jak przyznała, powieść emiracka i polska przeszły głębokie przemiany estetyczne i intelektualne, wykazując niezwykłą zdolność do analizy procesów społecznych poprzez nowe, odmienne i nieoczywiste formy wyrazu.

– Opowieść, która nie jest związana z lokalną kulturą staje się uniwersalna. Pisarze arabscy i polscy w swojej twórczości poruszają podobne problemy. Doświadczenia ludzkie są wspólne: emocje, wojny, życie na obczyźnie… Oczywiście, są lokalne problemy, ale wartości, idee są uniwersalne, to są kwestie ludzkie – wskazywał dr Sultan Al Ameemi

Wtórował mu Radek Rak: – Są takie dzieła kultury, gdzie ten pierwiastek uniwersalny jest najważniejszy. Kiedy czytam „Imię róży” Umberto Eco, nie ma znaczenia, że rzecz się dzieje we Włoszech w średniowieczu, tylko dotyczy spraw, które również dla mnie są istotne XX i XXI wieku. Znajduję tam treści, które trafnie opisują rzeczywistość, która mnie otacza. A jednocześnie są aspekty w każdej literaturze, które są lokalne. I one nadają kolorytu, nadają smaku. I to jest wielka siła literatury.

Jak mówił polski pisarz: – We mnie, jako w czytelniku, jest ogromne pragnienie powieści, współczesnej powieści. Jestem w stanie więcej dowiedzieć się o innej kulturze przez czytanie powieści niż przez czytanie reportażu.

– Relacja między pisarzem a czytelnikiem jest bardzo skomplikowana. Pisarz nie pisze dla siebie, ale dla innych. Powieść jest formą wyrazu artystycznego. Czytelnik ma różny poziom kompetencji i każda opowieść może być odczytana w różny sposób – mówił dr Sultan Al Ameemi

Jaką rolę pełni dziś pisarz? Czy jest jedynie dostarczycielem ciekawej historii, czy może ma do spełnienia także inną funkcję?

– Moim zdaniem pisanie powieści nie polega wyłącznie na opowiadaniu historii. Równie ważne jest pokazanie własnego doświadczenia, sposobu patrzenia na świat i tego, jak autor go rozumie. Powieść jest próbą przekazania czytelnikowi tej perspektywy. Jednocześnie samo dzielenie się własnym spojrzeniem nie wystarczy. Jeśli autor skupi się wyłącznie na sobie, istnieje ryzyko, że stworzy książkę, która nikogo nie zainteresuje. Potrzebny jest element, który przyciągnie czytelnika i zachęci go do dalszej lektury. Tym elementem jest właśnie opowieść. Nie oznacza to jednak, że fabuła jest celem samym w sobie. Książki, które oferują jedynie chwilową rozrywkę, często szybko ulatują z pamięci. Znacznie cenniejsze są te, które pozostawiają po sobie ślad, skłaniają do refleksji i pozwalają spojrzeć na świat z innej perspektywy. Dlatego tak wartościowe jest czytanie autorów różniących się od nas doświadczeniem, pochodzeniem czy tożsamością. Dzięki temu możemy zobaczyć świat ich oczami. To właśnie jedna z najważniejszych funkcji literatury. Najważniejsze często kryje się pod powierzchnią fabuły: pytania, emocje, doświadczenia i idee, które autor chce przekazać. Historia jest jedynie drogą prowadzącą do tych głębszych znaczeń – poszerzanie naszego rozumienia rzeczywistości i innych ludzi – mówił autor „Baśni o wężowym sercu albo wtóre słowo o Jakóbie Szeli”. (ET)

Podczas Międzynarodowych Targów Książki w Warszawie ogłoszono wyniki konkursu o Nagrodę Literacką Unii Europejskiej 2026. Laureatką została Dora Kaprálová z Czech za książkę „Mariborská hypnóza”. Dwa wyróżnienia specjalne powędrowały do ​​Hélène Frédérick z Francji za „Lézardes” i do Vladimira Vujovicia z Czarnogóry za „Slobodni udarci”.

Laureatka Nagrody otrzymała 5 tys. euro, a zwycięska książka może liczyć wsparcie promocyjne i translatorskie.

Koordynatorami Nagrody są Federacja Wydawców Europejskich (FEP) oraz Europejska i Międzynarodowa Federacja Księgarzy (EIBF).

Głównym celem nagrody jest promocja współczesnej literatury europejskiej oraz wspieranie tłumaczeń i międzynarodowej wymiany literackiej. Nagroda obejmuje autorów z 41 krajów uczestniczących w programie Creative Europe i ma służyć budowaniu dialogu między kulturami poprzez literaturę.

Podczas spotkania w targową sobotę z udziałem nagrodzonych podkreślono szczególną rolę literatury w czasach rosnącej polaryzacji politycznej i konfliktów społecznych, jako narzędzia rozwijania empatii i lepszego rozumienia innych społeczeństw

– Napisałam książkę o fake newsach i mocy iluzji. Książka powstała częściowo jako reakcja na rozwój sztucznej inteligencji i jest próbą stworzenia języka oraz narracji trudnych do automatycznego naśladowania. Przede wszystkim to jednak poetycka refleksja na temat miłości, wiary i nadziei w czasach niepewności. To historia dająca nadzieję – mówiła Dora Kaprálová.

Hélène Frédérick opowiadała o swojej książce „Les Ardennes”. Jej publikacja wyrosła z zainteresowania historycznym związkiem ruchów anarchistycznych z zawodem korektora i redaktora tekstów. Podkreślała, że pisanie jest dla niej koniecznością wynikającą z głębokiej potrzeby wyrażania siebie. Autorka pochodzi z Quebecu, gdzie język francuski rozwijał się odmiennie niż we Francji. Jej zdaniem daje większą swobodę eksperymentowania z językiem. Ona traktuje język niemal jak ciało, które można „zamieszkiwać” i doświadczać fizycznie. Według autorki pisanie jest procesem nie tylko intelektualnym, ale również cielesnym i emocjonalnym.

Vladimir Vujović z kolei podkreślał siłę krótkiej formy. Jego „Slobodni udarci” to zbiór dziesięciu opowiadań. Nie jest to zbiór tematycznie jednolity, część tekstów opiera się na postaciach historycznych, a część jest całkowicie fikcyjna. Jak wskazywał, opowiadanie wymaga większej koncentracji i precyzji. Vujović zwrócił uwagę, że twórcy pochodzący z regionów silnie naznaczonych konfliktami politycznymi często są postrzegani jako rzecznicy swoich krajów. Jednocześnie wielu autorów pragnie wyjść poza lokalne narracje i uczestniczyć w szerszym dialogu literackim. (ET)